Thực hành cấu trúc điều kiện if¶

Tóm lược nội dung

Bài này hướng dẫn cách giải một số bài toán có dùng câu lệnh if:

Giải phương trình bậc hai
Số ngày trong tháng
Xét ba đoạn thẳng có tạo thành tam giác hay không
Đánh giá tình trạng cơ thể dựa trên chỉ số BMI

Bài 1¶

Đề bài¶

Yêu cầu:

Viết chương trình giải phương trình bậc hai \(ax^2 + bx + c = 0 (a \neq 0)\).

Đầu vào:

Hệ số \(a, b, c\).

Đầu vào:

Nghiệm của phương trình.

Ví dụ:

Đầu vào	Đầu ra
1 1 1	Vô nghiệm
1 2 1	Nghiệm kép: x1 = -1, x2 = -1
1 3 -4	Hai nghiệm phân biệt: x1 = -4, x2 = 1

Cách giải đề xuất¶

Ý tưởng chính

Dùng cấu lệnh if để xét các trường hợp của delta so với 0.

Viết chương trình

1. Viết hàm solve_quadratic() để giải phương trình bậc hai.

Hàm gồm có:

Ba tham số đầu vào là a, b và c.
Giá trị trả về x1 và x2.

Hàm hoạt động như sau:

Tính delta.
Nếu delta nhỏ hơn 0: trả về None (dùng để chỉ định một biến không có giá trị)
Nếu delta bằng 0: tính x và trả về hai giá trị x giống nhau.
Ngược với hai trường hợp trên, chắc chắn delta lớn hơn 0, tính và trả về x1, x2.

def solve_quadratic(a, b, c):
    delta = b ** 2 - 4 * a * c

    if delta < 0:
        return None, None
    elif delta == 0:
        x = -b / (2 * a)
        return x, x
    else:
        x1 = (- b - math.sqrt(delta)) / (2 * a)
        x2 = (- b + math.sqrt(delta)) / (2 * a)
        return x1, x2

2. Do có dùng hàm sqrt() để tính căn, ta cần nạp thư viện math.

import math

3. Viết chương trình chính.

Cho người dùng nhập ba hệ số của phương trình.
Gọi hàm solve_quadratic() để giải phương trình bậc hai và gán nghiệm trả về cho biến n1 và n2.
Dùng câu lệnh if xét n1 và n2 để in ra thông báo về nghiệm.

if __name__ == '__main__':
    heso_a = int(input('Nhập hệ số a: '))
    heso_b = int(input('Nhập hệ số b: '))
    heso_c = int(input('Nhập hệ số c: '))

    n1, n2 = solve_quadratic(heso_a, heso_b, heso_c)

    if n1 is None:
        print('Phương trình vô nghiệm')
    elif n1 == n2:
        print(f'Phương trình có nghiệm kép: x1 = x2 = {n1}')
    else:
        print('Phương trình có hai nghiệm phân biệt:')
        print(f'x1 = {n1}, x2 = {n2}')

Bài 2¶

Đề bài¶

Yêu cầu:

Viết chương trình cho người dùng nhập vào tháng, in ra số ngày trong tháng đó.

Nếu tháng nhập vào là tháng 2 thì cần xác định năm thường hay năm nhuận.

Năm nhuận là năm chia hết cho 4.

Nếu năm đó chia hết cho 100 thì cũng phải chia hết cho 400.

Ví dụ:

năm 2024 là năm nhuận, vì chia hết cho 4.

Năm 2000 là năm nhuận, vì chia hết cho 100 và chia hết cho 400.

Năm 1900 không phải là năm nhuận, vì chia hết cho 100 nhưng không chia hết cho 400.

Đầu vào:

Tháng và năm.

Đầu ra:

Số ngày trong tháng.

Ví dụ:

Đầu vào	Đầu ra
11 2025	Tháng 11 có 30 ngày
2 2024	Tháng 2 năm 2024 có 29 ngày

Cách giải đề xuất¶

Ý tưởng chính

Ta cần viết hai hàm:

Một hàm kiểm tra năm nhuận hay không.
Một hàm cho biết số ngày trong tháng. Trong đó, nếu là tháng 2, thì gọi hàm kiểm tra năm nhuận để biết chính xác là 28 hay 29 ngày.

Viết chương trình

1. Viết hàm get_days_in_month() để cho biết số ngày trong tháng.

Hàm gồm có:

Hai tham số là month và year ứng với tháng và năm.
Giá trị trả về là số ngày.

Hàm hoạt động như sau:

Nếu là tháng 2 (month == 2) thì gọi hàm is_leaf_year() để xét năm nhuận (hàm này sẽ được viết sau).

Nếu hàm is_leaf_year() trả về True thì hàm get_days_in_month() trả về 29.

Ngược lại, 'False', thì trả về 28.
Nếu là tháng 4, 6, 9 hoặc 11 thì trả về 30.
Với các tháng còn lại, trả về 31.

def get_days_in_month(month, year):
    if month == 2:
        if is_leaf_year(year) == True:
            return 29
        else:
            return 28
    elif month == 4 or month == 6 or month == 9 or month == 11:
        return 30
    else:
        return 31

2. Viết hàm is_leaf_year() để kiểm tra năm nhuận.

Hàm gồm có một tham số là year, ứng với năm cần xét.

Giá trị trả về là True hoặc False, ứng với nhuận hoặc không nhuận.

Dưới đây là một cách viết hàm is_leaf_year().

def is_leaf_year(year):
    return year % 4 == 0 and (year % 100 != 0 or year % 400 == 0)

3. Viết chương trình chính.

Cho người dùng nhập tháng.
Nếu người dùng nhập tháng 2 thì cho nhập tiếp năm. Ngược lại, thì không cần nhập năm.
Gọi hàm get_days_in_month() và gán số ngày trả về cho biến result.
In ra số ngày.

if __name__ == '__main__':
    m = int(input('Nhập tháng: '))

    if m == 2:
        y = int(input('Nhập năm: '))
    else:
        y = 2025

    result = get_days_in_month(m, y)

    if m == 2:
        print(f'Tháng {m} năm {y} có {result} ngày')
    else:
        print(f'Tháng {m} có {result} ngày')

Bài 3¶

Đề bài¶

Yêu cầu:

Viết chương trình cho biết ba đoạn thẳng nhập vào có tạo thành tam giác hay không.

Đầu vào:

Ba số biểu thị cho độ dài của ba đoạn thằng.

Đầu ra:

Thông bao tạo thành tam giác hay không.

Ví dụ:

Đầu vào	Đầu ra
3 4 5	Tạo thành tam giác
1 1 7	Không tạo thành tam giác

Cách giải đề xuất¶

Ý tưởng chính

Để tạo thành tam giác, tổng của hai cạnh bất kỳ cũng phải lớn hơn cạnh còn lại.

Do đó, ta dùng câu lệnh if và toán tử and để xét ba điều kiện sau xảy ra đồng thời:

a + b > c
b + c > a
a + c > b

Viết chương trình

1. Viết hàm is_triangle() để xét các điều kiện.

Hàm gồm có:

Ba tham số a, b và c biểu thi cho độ dài ba đoạn thẳng.
Giá trị trả về là True hoặc False ứng với tạo thành hoặc không tạo thành.

Thay vì dùng câu lệnh if, ta có thể viết như sau:

def is_triangle(a, b, c):
    return a + b > c and b + c > a and c + a > b

2. Viết chương trình chính.

Cho người dùng nhập vào độ dài ba đoạn thẳng`.
Gọi hàm is_triangle() và dùng câu lệnh if để xét giá trị trả về là True hay False để in ra thông báo tương ứng.

if __name__ == '__main__':
    d1 = float(input('Độ dài đoạn thứ nhất: '))
    d2 = float(input('Độ dài đoạn thứ hai: '))
    d3 = float(input('Độ dài đoạn thứ ba: '))

    if is_triangle(d1, d2, d3):
        print(f'Ba đoạn {d1}, {d2} và {d3} tạo thành tam giác')
    else:
        print(f'Ba đoạn {d1}, {d2} và {d3} không tạo thành tam giác')

Bài 4¶

Đề bài¶

Yêu cầu:

Viết chương trình cho người dùng nhập vào cân nặng (đơn vị kg) và chiều cao (đơn vị mét), in ra chỉ số BMI và trạng thái cơ thể tương ứng.

BMI (Body Mass Index) là chỉ số khối cơ thể, đánh giá tình trạng dinh dưỡng và sức khỏe tổng thể.

Phạm vi BMI	Tình trạng
\(BMI \lt 18.5\)	Thiếu ký
\(18.5 \le BMI \lt 23\)	Bình thường
\(23 \le BMI \lt 25\)	Dư ký
\(BMI \ge 25\)	Béo phì cấp độ I trở lên

Đầu vào:

Một số nguyên là kích thước của ma trận vuông.

Đầu ra:

Ma trận theo yêu cầu.

Ví dụ:

Đầu vào	Đầu ra
68 1.75	22.20 Bình thường
80 1.6	31.24 Béo phì

Cách giải đề xuất¶

Ý tưởng chính

Ta cần viết hai hàm:

Một hàm tính chỉ số BMI.
Một hàm phân loại BMI.

Viết chương trình

1. Viết hàm calculate_bmi() để tính chỉ số BMI.

Hàm gồm có:

Hai tham số đầu vào là weight và height, ứng với cân nặng và chiều cao.
Giá trị trả về là chỉ số BMI.

def calculate_bmi(weight, height):
    return weight / (height ** 2)

2. Viết hàm categorize_bmi() để phân loại BMI.

Hàm gồm có:

Một tham số đầu vào là bmi.
Giá trị trả về là một trong các loại: underweight, normal, overweight và obesity.

def categorize_bmi(bmi):
    if bmi < 18.5:
        return 'underweight'
    elif bmi < 23:
        return 'normal'
    elif bmi < 25:
        return 'overweight'
    else:
        return 'obesity'

3. Viết chương trình chính.

Cho người dùng nhập vào cân nặng và chiều cao.
Gọi hàm calculate_bmi().
Gọi hàm categorize_bmi() và gán giá trị trả về cho biến category.
Dựa trên giá trị của biến category, dùng câu lệnh if để in ra thông báo tương ứng.

if __name__ == '__main__':
    w = float(input('Bạn nặng bao nhiêu ký? '))
    h = float(input('Bạn cao bao nhiêu mét? '))

    b = calculate_bmi(w, h)
    category = categorize_bmi(b)

    print(f'BMI của bạn: {b}')

    if category == 'underweight':
        print('Bạn bị thiếu ký, ốm nhom')
    elif category == 'normal':
        print('Thân hình bạn bình thường')
    elif category == 'overweight':
        print('Bạn hơi dư ký')
    else:
        print('Bạn bị béo phì rồi')

Mã nguồn¶

Code đầy đủ được đặt tại:

Google Colab

Bao tôi ly cafe 🧋 nhé!